توبه ى خاصّ در آستانه ى سلوك

گرچه همانطور كه گفته شد، همگان در همه ى مراحل نيازمند به توبه‌اند، امّا پس از يقظه و بيدارى، در آستانه ى سلوك، سالك براى ايجاد تحوّل عظيم و بنيادى در رويّه و روش زندگى خود، نيازمند به توبه‌اى خاص است. براى انجام اين توبه، توصيه مى شود سالك به ترتيب زير عمل كند.

1. دفترچه‌اى براى اين كار تهيّه كند و هر چند صفحه ى آن را به يكى از اعضاى ظاهر و صفحاتى را هم به دل و فكر خود اختصاص دهد و در صفحه ى مربوط به هر عضو، گناهانى را كه مى توان با آن عضو مرتكب شد، يادداشت كند.

2. چند روزى به گذشته ى خود بينديشد و هر يك از گناهان فوق و دفعاتى كه آنها را مرتكب شده است در صفحه ى مربوط به آن يادداشت كند و همانند بازجويى كه پرونده ى مجرميّت متّهمى را براى محاكمه و مجازات تشكيل داده است و تكميل مى كند، به اين نحو پرونده ى مجرميّت خود را تشكيل دهد و تكميل كند.

3. گناهانى را كه جبران پذير است، اعم از حقّ الله و حقّ النّاس، در حدّ توان جبران كند. قضا و كفّاره ى عبادات ترك شده و پرداخت حقوق شرعى عقب افتاده را در برنامه ى كار خود قرار دهد. همچنين حقوق مالى كه ديگران بر گردن او دارند را بپردازد و آسيب و آزارى را كه از او به ديگران رسيده است با عذرخواهى، و در صورت لزوم، با تن دادن به قصاص، جبران كند.

4. با مراجعه به آيات قرآن و احاديث معصومين علیهم السّلام، كيفرهاى كسانى را كه چنان گناهانى مرتكب شده‌اند مطالعه و در مورد آنها تأمّل و تفكّر كند؛ اعم از بلايا و نكبات دنيوى، سختى جان دادن، عذاب عالم قبر و برزخ، فشارها و مشقّات عالم محشر، عذاب هاى دوزخ همچون سوختن در آتش، اسارت در غل و زنجيرهاى آتشين، حمله و آزار افعى هاى سهمگين، انباشتن شكم از زقّوم، حميم و غسلين، شكنجه شدن توسّط ملائكه ى عذاب، همنشينى و هممكانى با شياطين و محروميّت از نعمتهاى گوناگون بهشتى و از همجوارى با اولياى الهى و ...

5. براى جلوگيرى از سوءاستفاده ى شيطان از هول و هراسى كه پس از تأمّل در مورد عذاب هايى كه او را تهديد مى كند، ايجاد شده است و براى اينكه در اين فرصت، روح يأس و نااميدى را در وى ندمد و او را از توبه منصرف نكند، در آيات و احاديث حاوى وعده هاى الهى در پذيرفتن توبه ى تائبان با هر ميزان گناه كه داشته باشند و نيز آيات و احاديث حاوى تحذير خداوند از يأس و قنوط از رحمت الهى در عين داشتن بيشترين و بالاترين گناهان، تفكّر كند.

6. براى اينكه شيطان نتواند با القاء اين مطلب كه وعده ى پذيرفته شدن توبه، ناظر به تائبانى است كه توبه‌اى تمام عيار مى كنند، نه كسانى چون او كه توبه شان سطحى و ناقص است، او را مجدّدآ نااميد و از توبه كردن منصرف كند؛ توجّه كند كه توبه ى سطحى و ناقص از توبه نكردن بهتر است و چه بسا همين توبه ى سطحى و ناقص كه در توان اوست، خود سبب شود خداوند توفيق توبه ى عميق و تمام عيار را نصيب او كند. بر اين اساس، مصمّم شود به هر مرتبه‌اى از توبه كه در توان اوست اقدام كند، گرچه در حدّ كمال توبه نباشد.

7. براى اينكه با القاء اين مطلب كه چگونه با اين همه بي‌آبرويى كه با ارتكاب گناهان براى خود فراهم آورده است شرم نمى كند به در خانه ى خدا رود و از او درخواست پذيرش توبه كند، شيطان نتواند او را از توبه كردن منصرف سازد، ضمن پذيرش اينكه به‌راستى با آن همه گناه در پيشگاه خداوند آبرويى برايش باقى نمانده است، توجّه كند كه در درگاه الهى آبرومندانى چون انبيا و اوليا علیهم السّلام، وجود دارند كه اگر آنها را نزد خدا شفيع و واسطه قرار دهد و آنها از خدا درخواست كنند كه توبه ى او را بپذيرد، محال است خداوند در به رويشان نگشايد و به آنها پاسخ منفى دهد؛ در پيروى از رهنمود قرآنى،[1] از پيامبر اكرم و اهلبيت پاكش علیهم السّلام، درخواست شفاعت كند و به مدد شفاعت ايشان عزم بر توبه نمايد.

8. اكنون كه بر وساوس شيطانى غالب و بر انجام توبه مصمّم شد، غسل توبه كند، وضو بگيرد و مقدارى پول به‌اندازهى توان خود، هرچند اندك، براى صدقه كنار بگذارد. سپس در مكانى خلوت، برخى از دعاهايى را كه از معصومين علیهم السّلام، در مقام توبه رسيده است،[2] با توجّه به معناى آنها، و اگر قادر به درك مفاهيم عربى دعاها نيست، ترجمه ى فارسى آنها را بخواند، تا حال روحى توبه در وى تقويت شود، و با رقّت قلبى كه در او به‌وجود آمده است، اشك پشيمانى و ندامت از ديدگانش جارى شود.

9. از تمام كسانى كه به او بدى كرده‌اند درگذرد و از خداوند براى آنها طلب بخشش كند. آنگاه از خدا بخواهد اكنون كه او با تمام كوچكى و نيازش، كسانى را كه حقّ او را ضايع و به او بدى كرده‌اند، بخشيد؛ خداوند بزرگ و بى نياز نيز متقابلا او را كه بدى كرده است ببخشايد و به كسانى هم كه حقّى بر گردن او دارند و او نتوانسته است آنها را بيابد يا در توانش نبوده تا حقوق تضييع شده ى آنها را جبران كند، به قدرى از خزانه ى لطف و رحمتش عطا كند تا از حقّى كه بر گردن او دارند، صرف نظر و او را حلال كنند.

10. اكنون برخيزد و دو نماز دو ركعتى پي‌درپى (بي‌آنكه بين دو نماز رو از قبله برگرداند يا حرفى بزند)، به نيّت نماز توبه بخواند و در هر ركعت، پس از سوره ى حمد، سه بار سورهى قُل هُوَ اللهُ اَحَدٌ، يك بار سوره ى قُل اَعُوذُ بِرَبِّ النّاسِ و يك بار سوره ى قُل اَعُوذُ بِرَبِّ الفَلَقِ را بخواند. پس از سلام نماز دوم، بدون روى برگرداندن از قبله يا سخن گفتن، با توجّه، هفتاد بار اَستَغفِرُ اللهَ رَبّى وَ اَتوبُ اِلَيهِ بگويد و در حين استغفار، گناهانى را كه مرتكب شده است در نظر آورد. پس از پايان استغفارها بگويد: لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلّا بِاللهِ العَلىِّ العَظيمِ. يا عَزيزُ يا غَفّارُ، اِغفِر لِى ذُنوبى وَ ذُنوبَ جَميعِ المُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ، فَاِنَّهُ لا يَغفِرُ الذُّنوبَ اِلّا اَنتَ :نيرو و توانى جز از جانب خداى بلندمرتبه و بزرگ وجود ندارد. اى خداى قدرتمند و اى خداى بسيار بخشنده و خطاپوش! گناهان من و گناهان تمامى مردان و زنان مؤمن را ببخش؛ زيرا جز تو كسى گناهان را نمى بخشد.[3]

اين توبه، گناهان او را هر چند زياد باشد، تماماً مى شويد،[4] و همچون كسى مى شود كه گناهى مرتكب نشده است.[5] امّا چون زمان طى شده در گناه، كه مى توانست صرف طاعت و عبادت گردد و علاوه بر اينكه به سقوط و تنزّل او نينجامد، مايه ى صعود و ترقّى وى شود، در اثر توبه باز نمى گردد، براى جبران عقب‌افتادگى ناشى از هدر رفتن زمان مزبور، سالك بايد به اعمال صالح و حسنات روى آورد و با مجاهدت و كوشش در انجام آنها، زمينه‌اى فراهم آورد كه خداوند در نامه ى اعمال او به جاى سيّئاتى كه محو نمود، حسناتى را كه هنگام ارتكاب آن سيّئات مى توانست انجام دهد و نداد، ثبت نمايد تا اين گونه، خسارت هاى ناشى از ارتكاب معصيت نيز كلاًّ برطرف و جبران شود. در اين رابطه قرآن كريم مى فرمايد :اِنَّ الحَسَناتِ يُذهِبنَ السَّيِّئاتِ :خوبى ها، بدى ها را از بين مى برد.[6] بر همين اساس، پيامبر اكرم صلّی الله علیه و آله و سلّم مى فرمايند :اَتبِعِ السَّيِّئَةَ الحَسَنَةَ تَمحُها :در پى بدى، نيكى كن تا آثار آن را از بين ببرد.[7] همچنين قرآن كريم مى فرمايد: اِلّا مَن تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ عَمَلا صالِحآ فَاُولئِكَ يُبَدِّلُ اللهُ سَيِّئاتِهِم حَسَناتٍ وَ كانَ اللهُ غَفورآ رَحيمآ: مگر كسى كه توبه كند و ايمان آورد[8] و كارى شايسته انجام دهد، آنان، خداوند بدكاريشان را به نيكوكارى مبدّل مى كند و خداوند همواره آمرزنده‌اى مهربان است.[9]

.................................................

پی نوشت ها:

1.سوره نساء، آیه 64.

2. همچون دعاهای 9،12،16، 31، 38 و 39 صحیفه سجّادیه یا مناجات المستغفرین از مناجات خمس عشر در مفاتیح الجنان.

3. سیّد بن طاووس، اقبال الاعمال، ص 308.

4. امیرالمؤمنین علیه السّلام می فرمایند: التّوبه تطهّر القلوب و تغسل الذّنوب: توبه دلها را تطهیر می کند و گناهان را می شوید.(آمدی، غررالحکم،ص195)

5. پیامبراکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرمایند: التّائب من الذّنب کمن لا ذنب له: کسی که از گناه توبه کند همچون کسی است که گناهی ندارد.(مجلسی، بحارالانوار، ج6، ص21)

6. سوره هود، آیه 114.

7. مجلسی، بحارالانوار، ج 68، ص 393.

8. منظور از ایمان آوردن این است که ایمان خود را تجدید کند؛ زیرا به موجب احادیث، حین ارتکاب گناه، ایمان از شخص زایل می شود و پس از آن ممکن است ایمان به او بازگردد.( کلینی، کافی، ج 2، ص 278 و 284)

9. سوره فرقان، آیه 70.

منبع: کتاب شراب طهور، تألیف استاد مهدی طیّب

اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم

به سایت اهل ولا مراجعه کنید

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و نهم شهریور ۱۳۹۱ساعت 4:59  توسط علیرضا عباسی  |